تجارت آزاد

ما نشان دادیم که برادری‌ای که تجارت آزاد بین طبقاتِ مختلفِ یک ملتِ واحد ایجاد می‌کند به چه معناست. برادری‌ای که تجارت آزاد قصد برقراریِ آن بین ملت‌های مختلف را دارد، به سختی از آن برادرانه‌وار تر خواهد بود. برادری نامیدنِ استثمار در هیأت جهان‌شمولِ آن، ایده‌ای است که فقط از دامن بورژوازی می‌تواند بیرون آید. تمامی عواقبِ ناگواری که تجارت آزاد در یک کشور به‌ بار می‌آورد، در بازار جهانی به مقیاسی بسیار عظیم‌تر تکرار خواهند شد. لزومِ بیش‌تری برای پرداختن به سفسطه‌بازی‌های طرفداران تجارت آزاد در این‌باره که به‌راستی ارزشی بیش‌تر از استدلالات اساتید اعظم، آقایان هوپ، مورس و گرگ ندارند، نیست.