بحران آب، خیزش کشاورزان و هیاهوی براندازان: طبیعت، دولت و انباشت سرمایه ، سخنرانی و گفتگو با بهمن شفیق، زمان: چهارشنبه 10 آذر، ساعت 20:30 به وقت ایران، محل: چت صوتی کانال تلگرامی تدارک کمونیستی   https://t.me/ttadarok

نظر خوانندگان

مقالات

از جنبش کارگری

معضل مسکن در برلین و جنبش خلع ید از کنسرنها: چپ و باز هم خیانت به یک رؤیای دیگر

نوشتۀ: وحید صمدی

تجربه کمپین سلب مالکیت از کنسرنهای مسکن و ابتکار عمل توده ای باز هم نشان داد که مبارزه طبقه کارگر و زحمتکش در زمین دموکراسی جز شکست و ‏حرمان در بر ندارد. طبقه کارگر باید ابتدا بر توهم دموکراسی غلبه کند و نه تنها راست مدافع آشکار سلطه بازار بر زندگی مردم، بلکه همچنین چپ را نیز از سر راه خود کنار بزند. فرجام این کمپین نشان داد که اعتماد به چپ یعنی باز کردن راه شکست

وقایع ماههای اخیر در برلین در رابطه با مسئله مسکن یک بار دیگر معضلی دیرپا را به نمایش گذاشت که نه فقط در برلین و آلمان، بلکه در سطح جهانی گریبانگیر توده مردم زحمتکش است. ماجرا مربوط می شود به رفراندومی که در ماه سپتامبر برگزار شد و به سلب مالکیت از یک کنسرن مسکن رأی داد وهمچنین به نقش چپ در فرجام این رفراندوم. ما پیش از این در یادداشت "الگوئی برای تهران و تبریز؟ مردم برلین خواهان خلع ید کنسرنهای مسکن شدند!" به اهمیت این رفراندوم و همچنین نقش چپ در دامن زدن به بحران مسکن و خصوصی سازی هزاران واحد مسکونی پرداختیم. روند وقایع پس از برگزاری رفراندوم، مروری دیگر بر وقایع و نقش مخرب حزب چپ نسبت به مبارزات توده های مردم زحمتکش را لازم می کند. نخست مروری مجدد بر زمینه های وقایع.

یک رؤیای خوب

همزمان با انتخابات پارلمانی تابستان گذشته در برلین، رفراندوم "سلب مالکیت از کنسرن مسکن آلمان" هم برگزار شد. قیمت کرایه خانه در برلین در طی ده سال گذشته تا 9 برابر افزایش یافته بود بدون آنکه دستمزدها در این مدت تغییر قابل توجهی کرده باشند. این امر یافتن محلی برای سکونت در برلین را برای کارگران و اقشار محرومتر به مشغله ای عذاب آور تبدیل کرده و سبب شده بود که کمپین های اعتراضی متعدد برای حل معضل مسکن شکل بگیرند. در سال گذشته دولت ائتلافی برلین اقدام به محدود کردن سقف اجاره خانه نمود، اما پس از مدت کوتاهی با مخالفت ارگان های قدرت مرکزی، به دلیل مغایر بودن با "حق مالکیت" مواجه شده و با پرداخت غرامت به صاحبان خانه ها خاتمه یافت. در این میان و در اعتراض به وضعیت کرایه ها، کمپین سلب مالکیت از کنسرن های مسکن در برلین و برگزاری رفراندوم برای این منظور موضوعیت یافت. با اعلام برگزاری رفراندومی با مطالبه سلب مالکیت، این امید در دل هر خانواده کارگر و زحمتکش و هر مستاجری در برلین زنده شد که بالاخره رؤیای یافتن و آسودن در آشیانه ای امن تعبیر خواهد شد و از این پس بدون آنکه با افزایش مداوم کرایه ها ناچار باشد هر بار آشیانه اش را تخلیه کند و در به در به دنبال مسکنی به مراتب کوچکتر و حقیرتر بگردد، قادر خواهد بود با قیمتی که از عهده پرداخت آن برمی آید در آپارتمانی ساکن شود.

تفاوت با دفعات پیش

اعتراض به وضعیت مسکن در برلین امر تازه ای نبود. اما آنچه اینبار این اعتراضات و کمپین ها و رفراندوم را با کمپین ها و اعتراضات دیگر متفاوت می کرد این بود که در تاریخ پسا دیوار این اولین بار بود که جریان امور آن هم در این ابعاد در جهت عکس خصوصی سازی و کالایی کردن و بازار آزاد پیش می رفت و در ذهن اقشار پایین و بی خانه ها و مستاجرین جا می افتاد که حل معضل مسکن با کنترل یا تعیین سقف قیمت ها و حتی گرفتن مالیات میسر نیست، بلکه باید قبل از هر کار به حق مالکیت بر مستغلات یورش برد. انجام رفراندوم محصول شکلگیری این آگاهی بود و نتیجه رفراندوم نشان داد که اکثریت توده مردم در جستجوی مسکن مناسب نه تنها قدوسیتی برای مالکیت خصوصی کنسرنها بر هزاران واحد مسکونی قائل نیستند، بلکه راه حل بحران مسکن را سلب مالکیت از آنان می دانند. با پیروزی رفراندوم تحقق این رؤیا هم اکنون بیش از هر زمان دیگری در دسترس به نظر میرسید و این درسی نیز بود برای بی خانه های کشورهایی مثل ایران که معضل مسکن در آن به طرز غیر قابل مقایسه ای فاجعه بارتر از آلمان و شهر برلین است.

پایان رؤیا

اما درست بعد از پیروزی در رفراندوم "سلب مالکیت از کنسرن خانه ی آلمان"، که با بدست آوردن 57 درصد آراء همراه بود، رؤیای حامیان آن، با خیانت حزب چپ به پایگاه رای خود و با دامی که از قبل برای این کمپین و رفراندوم پهن کرده بود به پایان رسید.

قبل از پرداختن به این جریان، بهتر است یک بار دیگر و با تفصیلی کمی بیشتر به نقش همین حزب چپ در خصوصی سازی مسکن در برلین اشاره کنیم.

قبل از برچیده شدن دیوار برلین، سکونت آرام و بدون دردسرِ زیاد در برلین، یک رؤیا نبود. در سمت شرقی که مسکن اساسا کالا نبود و وظیفه جامعه و دولت بود که نیاز مسکن برای هر عضو جامعه را متناسب با جمعیت خانواده برآورده سازند. و در بخش غربی برلین نیز چه قبل از دیوار و چه تا مدت ها پس از آن بخش نسبتا بزرگی از آپارتمان ها، به هزینه دولت و یا با مشارکت دولت ساخته می شد و به عنوان خانه های سوسیالی در گرو و تحت کنترل دولت بود و با کرایه ای کم و بیش مناسب در اختیار اقشاری با درآمدهای پایین قرار می گرفت، و این باعث میشد که قیمت اجاره ها هیچگاه از حد معینی بالاتر نرود و نرخ افزایش کرایه ها کم و بیش در سطح نرخ افزایش دستمزد باقی بماند.

با این حال این اولین بار در دولت ائتلافی سوسیال دموکرات و چپ (بعدها نام حرب چپ به خود گرفت) بود که مسئله ی واگذاری خانه ها به بخش خصوصی و کنسرن های مسکن مطرح شد. بخش چپ بورژوازی در آلمان بار دیگر اجرای وظیفه ای ننگین را به عهده گرفت که احزاب دست راستی بورژوازی از عهده انجام آن برنیامده بودند. احزاب اخیر تحت دولت دموکرات مسیحی تمام ثروت اجتماعی و اشتراکی آلمان و برلین شرقی، از زمین و خانه گرفته تا کارخانه و مزرعه و فروشگاه و بخش انرژی را به ثمن بخس خصوصی کرده بودند. با وجود این هنوز نتوانسته بودند که جای خواب و سکونت توده ها را به میدان تاخت و تاز بازار آزاد تبدیل کنند. این امر باید در دولت ائتلافی سوسیال دموکرات- چپ صورت می گرفت. اینک این ائتلاف سرخ- سرخ در برلین بود که باید برای تسویه ی بدهی های دولت محلی چوب حراج را به آپارتمان های سوسیالی می زد.

دیری نگذشت که در نتیجه این شاهکار مسئله مسکن در برلین به معضلی جدی و گاه غیرقابل حل برای اقشار کم درآمد تبدیل شد. و این در نهایت به کمپین های اعتراضی و نهایتا رفراندوم 26 سپتامبر 2021 برای حل مسئله مسکن شکل داد. رفراندومی که با هر کم و کسری که در ترکیب حامیانش وجود داشت قلب مالکیت مسکن را نشانه گرفته بود و خواهان "سلب مالکیت از کنسرن خانه آلمان و شرکا" شده بود.

اما این بار و در آستانه انتخابات 2021، همان حزب چپ که خود با تصمیم و اقدامش در پانزده سال قبل در ایجاد معضل مسکن سهیم بود، به حامیان کمپین "سلب مالکیت از کنسرن خانه آلمان" پیوست، تا هم به ترمیم وجهه و پایگاه رای از دست رفته اش در برلین کمک کند و بخشی از مستاجرین و معترضین به وضعیت مسکن در برلین را به رای دادن به حزبش ترغیب نماید و هم –مهم تر از آن – روند امور را در کنترل خود داشته باشد.

در حالیکه گردانندگان کمپین در ماه می در حال تهیه لایحه ای قانونی بودند که در صورت جلب آراء در همه پرسی، می توانست لازم الاجرا باشد، حزب چپ توصیه ی اکید نمود که همه پرسی را بدون ارائه لایحه ی قانونی برگذار کنند. با این ادعا که یک رفراندوم غیر الزام آور به لحاظ سیاسی مؤثرتر خواهد بود و طیف وسیع تری را پوشش خواهد داد  تا طرح یک قانون. و با این استدلال که تهیه و ارائه لایحه قانونی، زمانبر و پیچیده است. حزب چپ این مسئله را با تلقین این تلقی همراه کرده بود که این حزب در آینده در هر ائتلافی، اجرای سریع نتیجه رفراندوم را به عنوان خط قرمز و شرط شرکت در مذاکرات ائتلافی مطرح خواهد کرد. علیرغم هشدار بسیاری از کارشناسان قانون اساسی و فعالین سیاسی آگاه به مسائل حقوقی، کمپین در این دام افتاد و قبول کرد که سنای برلین در جریان انتخابات تابستان 2021 ، یک رفراندوم غیر الزام آور را تنها با به رای گذاشتن نظر مخالف و موافق و بدون لایحه ای قانونی برگزار کند. و بدین ترتیب حزب چپ برای رای آوردن در انتخابات بر موج یک مطالبه رادیکال طبقاتی سوار شد و همزمان طوری آن را هدایت کرد که مؤتلفین آینده اش و کنسرن های مسکن را نرنجاند.

با پیروزی طرفداران "سلب مالکیت از کنسرن مسکن آلمان" جو شادی، مستاجرین و قشرهای کم درآمد را با این تصور فرا گرفت که تا به تحقق پیوستن رویای حل معضل مسکن راه درازی در پیش نیست. اما این شادی زودهنگام بود و خیلی زود هم ناپدید شد، و در عوض جای خود را به نگرانی و تجزیه و ناامیدی داد.

اینک و پس از انتخابات، کلاوس لدرر کاندیدای اول حزب چپ در برلین می گوید: "این تصمیم مردم جنبه قانونی ندارد که بلافاصله بعد از همه پرسی به مورد اجرا گذاشته شود". اما جالب این است که مخالفت با لایحه ی قانونی و طرح "همه پرسی غیر الزام آور" برای "تسریع" در امر سلب مالکیت و "جلوگیری از ورود به پیچیدگی های تنظیم لایحه قانونی" توصیه خود حزب چپ بود. و حالا این سناتور و جانشین شهردار حاکم در دولت پیشین برلین می گوید: "این به لحاظ حقوقی دنیای جدیدی است و باید توسط کمیسیون های تخصصی مورد بررسی قرار گیرد". اما مگر همین جلوگیری از افتادن در چرخه حقوقی و لزوم گسترده تر و مؤثرتر کردن جریان امور برای سرعت بخشیدن به اجرای مطالبه ی سلب مالکیت نبود که حزب چپ با آن به فعالین کمپین توصیه کرد تا از ارائه لایحه قانونی خودداری کنند و پروسه را در یک رفراندوم غیر الزام آور پیش ببرند؟!

لدرر حالا که با وجود کاهش آرا نسبت به دور قبل خر حزبش از پل گذشته و به مدد این کمپین به پارلمان و احتمالا دولت ائتلافی بعدی در برلین راه یافته، با لحنی که به تمسخر می ماند می گوید: "این [سلب مالکیت] البته از آسمان نازل نمی شود، بلکه نیاز به یک پروسه کاری دارد". اما کدام پروسه ی کاری؟!

این پروسه ی کاری از این پس قرار است در دولتی پیش برود که دو عضو آن یعنی حزب سوسیال دموکرات و حزب چپ، خود از بانیان خصوصی سازی مسکن در برلین بوده اند. در دولتی که فرانسیسکا گیفی رییس حزب سوسیال دموکرات شاخه برلین و رییس دولت ائتلافی بعدی، از همان قبل از انتخابات به صراحت گفته بود که در دولت او هیچ خبری از سلب مالکیت نخواهد بود و او در عوض به دنبال همکاری و همدلی بیشتر با بخش خصوصی است. دولتی که پای دیگر ائتلاف آن یعنی حزب سبز نیز در مواجهه با کمپین با پاسخی ریاکارانه، گفته بودند که سلب مالکیت را تنها به عنوان آخرین راه می پذیرند (یعنی نمی پذیرند). و در نهایت این پروسه قرار است در دولتی دنبال شود که پای سوم ائتلاف آن - حزب چپ- نیز پس از انتخابات در برخوردی نازل به سرعت مهمترین وعده انتخاباتی خود را قربانی کرد تا به هر قیمت شده در قدرت بماند. سخنان لدرر و موضع حزب چپ آلمان در حقیقت چیزی نیست جز یک تاکتیک تاخیر برای به فراموشی سپردن و ماست مالی کردن مطالبه سلب مالکیت از کنسرن های مسکن.

این کمپین و ابتکار عمل اکنون از درون ضربه خورده. اتحاد عملش کاهش یافته و اختلافاتش بالا گرفته و پایه هایش به لرزه درآمده است. برای این کمپین بیش از هزار نفر روزها در خیابان ها و جلوی در خانه ها و در میان اقشار فرودست برای جلب نظر و جمع آوری امضا تلاش کردند و آنان را به شرکت در انتخابات و رفراندوم ترغیب نمودند با این وعده که تاثیر آن به زودی بر زندگی آن ها آشکار خواهد شد. حاصل کار آن ها در نهایت به جیب چپی ریخته شد که هر چند در آلمان در اپوزیسیون است اما جزیی از بازی دموکراسی پارلمانی آن است.

کمپین سلب مالکیت از کنسرنهای مسکن حقیقتا جنبشی امیدوار کننده بود. این کمپین البته از درکی همه جانبه از فلاکت ناشی از مالکیت خصوصی و مناسبات سرمایه داری و بویژه تبلور سیاسی آن یعنی دمکراسی برخوردار نبود. اما گامی بود در جهت رسیدن به چنین درکی. تجربه کمپین سلب مالکیت از کنسرنهای مسکن و ابتکار عمل توده ای باز هم نشان داد که مبارزه طبقه کارگر و زحمتکش در زمین دموکراسی جز شکست و ‏حرمان در بر ندارد. طبقه کارگر باید ابتدا بر توهم دموکراسی غلبه کند و نه تنها راست مدافع آشکار سلطه بازار بر زندگی مردم، بلکه همچنین چپ را نیز از سر راه خود کنار بزند. فرجام این کمپین نشان داد که اعتماد به چپ یعنی باز کردن راه شکست. برای پیروزی تنها خواست رادیکال کافی نیست. باید نیروئی را نیز کنار زد که با چهره ای رادیکال ظاهر می شود تا آمال و آرزوهای توده های کار و زحمت را در نظم مسلط به انحلال بکشاند. تنها در آن صورت ‏است که چشم اندازهای تغییری جدی در زندگی اکثریت کار و زحمت پدیدار خواهد شد.‏

وحید صمدی

24 آبان 1400

15 نوامبر 2021

منابع:

https://www.heise.de/tp/features/Berliner-Volksentscheid-Der-Traum-ist-aus-6220991.html

https://www.jungewelt.de/artikel/412814.rot-gr%C3%BCn-rot-in-berlin-verbiegen-mit-ansage.html?sstr=kampagne%7Czur%7Centeignung

کنفرانس دوم

ادامه مطالب...

کتاب

یادداشتها

سیاست

کنفرانس مؤسس

  • 50 سال مبارزه بر سر مارکسیسم 1932-1883 (قسمت سوم)
    از موضع تئوری مارکسیستیِ بحران و فروپاشی، این امر از ابتدا از نظر گروسمن مسلم است که برای پرولتاریا انتظار تقدیرگرایانه فروپاشیِ خود به خود ، بدون آن که فعالانه در آن دخالت کند؛ قابل طرح نیست. رژیم های کهنه…
  • حزب پرولتاریا
    حزب وظایف خود را تنها به شرطی می تواند ایفا کند که خود تجسم نظم و سازمان باشد، وقتی که خود بخش سازمانیابی شدۀ پرولتاریا باشد. در غیر این صورت نمی تواند ادعایی برای به دست گرفتن رهبری توده های…
  • اتحادیه ها و شوراها
    رابطۀ بین اتحادیه و شورا باید به موقعیتی منجر شود که غلبه بر قانونمندی و [سازماندهی] تعرض طبقۀ کارگر در مساعدترین لحظه را برای این طبقه امکانپذیر سازد. در لحظه ای که طبقۀ کارگر به آن حداقلی از تدارکات لازم…
  • دربارۀ اوضاع جهانی - 14: یک پیمان تجاری ارزشمند
    یک رویکرد مشترک EU-US می تواند بر تجارت در سراسر جهان تأثیر گذار باشد. روشی که استانداردها، از جمله مقررات سلامتی و بهداشتی و صدور مجوز صادرات در بازارهای دیگر را نیز تسهیل میکند. به خصوص مناطقی که هنوز تحت…
  • 50 سال مبارزه بر سر مارکسیسم 1932-1883 (قسمت دوم)
    همان طور که رزا لوکزامبورگ تاکید نموده است، "فروپاشی جامعه بورژوایی، سنگ بنای سوسیالیسم علمی است". اهمیت بزرگ تاریخی کتاب رزالوکزامبورگ در این جاست: که او در تقابلی آگاهانه با تلاش انحرافی نئو هارمونیست ها، به اندیشه ی بنیادین "کاپیتال"…

صد سال پس از انقلاب اکتبر

کنفرانس اول

هنر و ادبیات

ادامه...

صدا و تصویر