نظر خوانندگان

مقالات

از جنبش کارگری

یک انقلاب رنگی دیگر شکست خورد: قرقیزستان!

نوشتۀ: ام. ک. بادراکومار

ناکامی انقلاب لاله باید به آمریکا این را می آموخت که در استپ های آسیای میانه البته می تواند یک انقلاب رنگی و رژیم چنج راه بیندازد و ممکن است موفق هم شود اما هیچ اطمینانی نیست که وارثین آن به مذاق آمریکا خوش بیایند. ثانیا، استپ های آسیای میانه صاف و ساده زمینهای مناسبی برای ارزشهای لیبرالی غرب نیستند. ثالثا روسیه و چین همسایگان بلاواسطۀ این منطقه اند و آمریکا که در حدود 15000 کیلومتر دورتر قرار دارد نه تنها همسایه ای نیست بلکه به یک سیاره دیگر تعلق دارد.

بازی بزرگ هیچگاه به پایان نمی رسد، تغییر شکل می دهد. ما اکنون در تازه ترین تلاطمات جمهوری آسیائی قرقیزستان شاهد این هستیم.

بازی بزرگ در قرقیزستان در سال 2005 شروع شد؛ هنگامی که عسکر آقایف رئیس جمهور مستقر، فیزیکدان و آکادمیسین تحصیلکرده در اتحاد شوروی، پس از یک انتخابات پارلمانی از طریق یک انقلاب رنگی سرنگون شد.

آمریکا که به تازگی به کابل وارد شده بود، به نحوی تصمیم به یک رژیم پنج در قرقیزستان گرفت. جائی که تنها پایگاه روسی در آسیای میانه در آنجا در [محلی به نام] کانت در نزدیکی بیشکک قرار داشت. احتمالا کانت بیش از حد به نیروهای آمریکائی و ناتو در افغانستان نزدیک بود و آرامش آنها را به هم میزد. و البته خود آمریکا هم یک پایگاه در قرقیزستان در ناحیه ماناس در نزدیکی بیشکک داشت.

فرصت انقلاب رنگی در فوریه 2005 پس از انتخابات پارلمانی به دست آمد. انقلابی به نام "انقلاب لاله" غسل تعمید شد.

تا آن زمان آمریکائی ها بر هنر انقلاب رنگی مسلط شده بودند. تجارب بسیاری از "انقلاب بولدوزری" در یوگسلاوی سابق – که پس از در هم پاشی تراژیک آن کشور دیگر کسی از آن صحبت نمی کند -، از "انقلاب رُز" 2003 در گرجستان و "انقلاب پرتقالی" 2004 در اوکراین اندوخته شده بود.

آقایف مقاومت نکرد. او خانواده اش به مسکو رفتند و آکادمی علوم روس با آغوش باز پذیرای وی شد و از او دعوت کرد که کار علمی اش را ادامه دهد.

اما مسکو پس از ظاهر شدن نشانه های انقلاب رنگی در فلات آسیای میانه با هشیاری وقایع را دنبال می کرد. پایگاه هوائی کانت برای امنیت ملی روسیه حیاتی بود. قرقیزستان ستون استراتژی امنیتی روسیه در آسیای میانه است.

Kurmanbek Bakiyev

Former Kyrgyz President Kurmanbek Bakiyev in Minsk on June 23, 2010. Photo: AFP/Alexey Gromov

و ممکن هم هست که پکن مسکو را تشجیع کرده باشد. کسی چه می داند. قرقیزستان مرز گل و گشادی با ناحیه سین کیانگ چین دارد و قرقیزستان نیز مأوای بزرگترین جامعه مهاجرین اویغور در منطقه آسیای میانه است.

هر طور که بود، روسیه دست به مانور درخشانی زد و انقلاب لاله را به نفع خود مصادره نمود و هنگامی که انقلاب رنگی از دست آمریکائی ها لغزید، وارد مسیر کلاسیک قرقیزی خود شد. از دل آن شرایط هرج و مرج، کورمانبک باقی اف در انتخابات ریاست جمهوری ژوئیه 2005 و در میانه خشونتهای خیابانی زمام قدرت را در دست گرفت. هنگامی که او با 90% آراء انتخاب شد، تیم ناظران سازمان امنیت و همکاری کشورهای اروپا OSCE و واشنگتن فریاد تقلب برآوردند اما مسکو قاطعانه از نتیجه انتخابات دفاع کرد و سازمان امنیت و همکاری کشورهای اروپا را برای ارزیابی اش مورد سرزشن قرار داد.

پایان هیجان انگیزی بود. برای نخستین بار در دوران پسا شوروی یک انقلاب رنگی شکست خورده بود. به طور منطقی روسیه پس از آن تصمیم گرفت که اجازه دادن به حضور یک پایگاه آمریکائی در قلب آسیای میانه که حتی می تواند مقری برای جاسوسی الکترونیک باشد، بسیار مخاطره آمیز است. موضوع در جریان نشست سازمان همکاری شانگهای در سال 2007 در بیشکک مورد بحث قرار گرفت. سرانجام قرقیزستان آمریکا را از پایگاه ماناس بیرون کرد.

نخبگان قرقیز آشکارا نه مجذوب استثنائی گری خودخوانده آمریکا بودند و نه تمایلی به تبدیل شدن به بخشی از آن باصطلاح نظم بین المللی لیبرال غربی داشتند.

Sooronbai Jeenbekov

Russian President Vladimir Putin meets with his Kyrgyz counterpart Sooronbai Jeenbekov in Sochi on September 28, 2020. Photo: AFP/Mikhail Klimentyev/Sputnik1

سیاست در قرقیزستان اساسا حول وفاداری های قبیله ای می چرخد. باقی اف قبیله قدرتمندی از منطقه جنوبی جلال آباد را نمایندگی می کرد و وارد یک ائتلاف تاکتیکی با فلیکس کولف، یک سیاستمدار روس زبان از منطقه دوستدار روس بیشکک، گردید که ترکیب راحتی را تشکیل می داد. در قرقیزستان خطوط تمایز بین سیاست و جنایت خیلی باریک است و تقریبا وجود ندارد. البته همه چیز باید قانونی باشد اما تفسیر قانون منعطف است. دامن زدن به هرج و مرج عمومی در راه رسیدن به قدرت چیز غیر معمولی نیست. حقیقتا هم قدرت به خودی خود پایان ماجرا نیست. قدرت کنترل بر منابع را امکانپذیر می کند، اعتبار اعطای امتیازات و عملی کردن رابطه بازی را می دهد و بالاخره منافع کسب و کار را گسترش می دهد.

ناکامی انقلاب لاله باید به آمریکا این را می آموخت که در استپ های آسیای میانه البته می تواند یک انقلاب رنگی و رژیم چنج راه بیندازد و ممکن است موفق هم شود اما هیچ اطمینانی نیست که وارثین آن به مذاق آمریکا خوش بیایند. ثانیا، استپ های آسیای میانه صاف و ساده زمینهای مناسبی برای ارزشهای لیبرالی غرب نیستند. ثالثا روسیه و چین همسایگان بلاواسطۀ این منطقه اند و آمریکا که در حدود 15000 کیلومتر دورتر قرار دارد نه تنها همسایه ای نیست بلکه به یک سیاره دیگر تعلق دارد.

تلاطمهای جاری قرقیزستان در این پارادایم واقع می شوند. زنجیره وقایع از زمان انتخابات پارلمانی قرقیزستان در 4 اکتبر ممکن است به تعابیر متفاوتی منجر شوند اما در هسته اصلی آن، این تلاطم بیان مبارزه خشونتباری بین قبیله ها و مناطق است. در قرقیزستان همچنین شکاف تندی بین شمال و جنوب وجود دارد.

پرزیدنت سورونبای جینبکوف که از منطقۀ استراتژیک جنوبی اوش می آید، در ائتلاف با یک رئیس قبیله قدرتمند دیگر از جنوب قرار داشت. رحیم بیک ماترایموف، یک سرمایه دار بزرگ مالی و شخصیت با نفوذ. آنها در 4 اکتبر آرا را جارو کردند. اما ماترایموف دست بر قضا افسر اداره گمرک نیز بود که با کنترل مرز حمل و نقل بار به از طریق نقاط کنترل مرزی چین-قرقیزستان حقیقت جک پات زده بود. قبایل خشمگین شمالی که در انتخابات مغلوب واقع شده و کرسی های نمایندگی خود را از دست داده بودند نمی توانستند به راحتی دراز بکشند. جنگجویان خیابانی شان کنترل بیشکک را به دست گرفتند و دولت را سرنگون کردند.

ساختار شکننده دولت فرو ریخت و در آن شرایط هرج و مرج پرزیدنت جینبکوف، یک سیاستمدار توطئه گر اما محتاط، خود را از انظار پنهان کرد و خلأ خطرناکی از قدرت را باعث شد.

به طور اجتناب ناپذیری یک مرد قدرتمند شبانه در صحنه ظاهر شد: صدر جاپاروف یک مجرم سابق که تا هفته قبل دوران محکومیت 11 ساله خویش به جرم آدم ربائی و خیلی چیزهای دیگر را در زندان می گذراند. جاپاروف هیچ مشکلی برای گرفتن تأئید از پارلمان قدیمی و تعیین او به عنوان نخست وزیر نداشت. و کاملا قابل انتظار، او از آن زمان به بعد جینبکوف مخالف خود را از ریاست جمهوری برکنار کرد. جینبکوف روز پنج شنبه پس از یک تلاش نومیدانه برای چسبیدن به قدرت استعفای خود را اعلام کرد. احتمالا او ترسید پرا که جاپاروف آوازه مخوفی دارد. و یا این که روسیه یک توافق مرضی الطرفین را میانجیگری کرد.

Dmitry Kozak

Russian Deputy Prime Minister Dmitry Kozak may be a key player. Photo: AFP/Evgeny Biyatov/Sputnik

این معلوم است که دمیتری کوزاک، معاون دفتر ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در روز 12 اکتبر چند ساعتی در بیشکک به سر برده و با جینبکوف و جاپاروف دیدار داشته است. تاریخ در حال تکرار شدن است. جاپاروف مورد حمایت همان عناصری است که از رئیس جمهور پیشین، باقی اف، حمایت می کردند که 15 سال پیش پس از "انقلاب لاله" قدرت را تصرف کرده بود.

و این هم تصادفی نادر است که باقی اف در تبعید در بلاروس به عنوان مهمان پرزیدنت آلکساندر لوکاشنکو زندگی می کند که اگر بخواهیم به اظهارات کرملین استناد کنیم، آمریکا اخیرا علیه او یک انقلاب رنگی راه انداخته است.

چرخ دوباره یک دور کامل زد. جاپاروف مرد نیرومند جدید در بیشکک است. انقلاب رنگی دیگری در استپ ها ناکام مانده است. و این در حالی واقع می شود که "جنگ همیشگی" در افغانستان در حال اتمام است. این می تواند تأثیرات دیرپائی بر امنیت منطقه داشته باشد.

16 اکتبر 2020

ام. ک. بادراکومار

ترجمه تحریریه سایت

https://asiatimes.com/2020/10/another-color-revolution-fails-in-kyrgyzstan/

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

کنفرانس دوم

ادامه مطالب...

کتاب

یادداشتها

سیاست

کنفرانس مؤسس

  • 50 سال مبارزه بر سر مارکسیسم 1932-1883 (قسمت سوم)
    از موضع تئوری مارکسیستیِ بحران و فروپاشی، این امر از ابتدا از نظر گروسمن مسلم است که برای پرولتاریا انتظار تقدیرگرایانه فروپاشیِ خود به خود ، بدون آن که فعالانه در آن دخالت کند؛ قابل طرح نیست. رژیم های کهنه…
  • حزب پرولتاریا
    حزب وظایف خود را تنها به شرطی می تواند ایفا کند که خود تجسم نظم و سازمان باشد، وقتی که خود بخش سازمانیابی شدۀ پرولتاریا باشد. در غیر این صورت نمی تواند ادعایی برای به دست گرفتن رهبری توده های…
  • اتحادیه ها و شوراها
    رابطۀ بین اتحادیه و شورا باید به موقعیتی منجر شود که غلبه بر قانونمندی و [سازماندهی] تعرض طبقۀ کارگر در مساعدترین لحظه را برای این طبقه امکانپذیر سازد. در لحظه ای که طبقۀ کارگر به آن حداقلی از تدارکات لازم…
  • دربارۀ اوضاع جهانی - 14: یک پیمان تجاری ارزشمند
    یک رویکرد مشترک EU-US می تواند بر تجارت در سراسر جهان تأثیر گذار باشد. روشی که استانداردها، از جمله مقررات سلامتی و بهداشتی و صدور مجوز صادرات در بازارهای دیگر را نیز تسهیل میکند. به خصوص مناطقی که هنوز تحت…
  • 50 سال مبارزه بر سر مارکسیسم 1932-1883 (قسمت دوم)
    همان طور که رزا لوکزامبورگ تاکید نموده است، "فروپاشی جامعه بورژوایی، سنگ بنای سوسیالیسم علمی است". اهمیت بزرگ تاریخی کتاب رزالوکزامبورگ در این جاست: که او در تقابلی آگاهانه با تلاش انحرافی نئو هارمونیست ها، به اندیشه ی بنیادین "کاپیتال"…

صد سال پس از انقلاب اکتبر

کنفرانس اول

هنر و ادبیات

ادامه...

صدا و تصویر