نفت و گاز و تحریم و تجارت نجیبانه

نوشتۀ: بهمن شفیق
Write a comment

اگر کسی تصور می‌کند که وقایع امروز اوکراین وقایعی ویژه دوران ما هستند، به شدت در اشتباه است. این وقایع هر چقدر هم ویژه باشند، در امتداد تاریخ پرشکوه «خیانت، رشوه، قتل همراه با خدعه و رذالت» است که تمام حیات سرمایه داری را در برگرفته است.

«تاریخ اقتصاد استعماری هلند – و هلند ملت نمونه سرمایه داری قرن 17 بود – نمایشی از خیانت، رشوه، قتل همراه با خدعه و رذالت است که از آن بالاتر نمی‌توان تصور کرد. هیچ چیز خصلت نماتر از سیستم آنان در دزدی آدم جهت تأمین برده برای جاوا نبود. دزد، مترجم و فروشنده عوامل اصلی این معامله و شاهزاده های بومی فروشندگان اصلی بودند. جوانهای ربوده شده در زندانهای مخفی سلبس نگهداری می‌شدند تا به بلوغ کافی برای انتقال با کشتی رسیده باشند. یک گزارش رسمی می گویدبه طور مثال این شهر ماکاسار پر از زندانهای مخفی است که یکی از دیگری رعشه انگیز تر است. چپانده شده از قربانیان بینوای حرص و ستمگری، بسته به زنجیرها و به زور جدا شده از خانواده هایشان».

هلندی ها برای اینکه بر مالاکا مسلط شوند، به فرماندار پرتغالی این جزیر رشوه دادند. او در سال 1641 آنان را به داخل شهر راه داد. آن‌ها فوراً به منزل او رفتند و وی را ه قتل رساندند تا مبلغ رشوه 21875 پوندی را پرداخت نکنند. هر جا که پایشان را می گذاشتند آنجا را ویران شده و خالی از جمعیت بر جا می گذاشتند. بانجووانگی، منطقه ای در جاوا، در سال 1750 جمعیتی 80 هزار نفری داشت و در سال 1811 فقط 8 هزار نفر. این همان تجارت نجیبانه doux commerce است

کارل مارکس، سرمایه

وقایع دنباس و اوکراین در سالهای اخیر را هم همینگونه باید دید. هلندی های قرن هفدم اکنون جای خود را به صف گسترده ای داده‌اند که متحدانه آن تجارت نجیبانه را عملی می‌کند و البته تکه‌ای هم به همان هلندی ها می‌رسد که حالا خود فقط بخش کوچکی از آن صفند. اما کتمان نمی‌توان کرد که سهم شایسته ای در تکوین این صف داشته اند. به همانگونه که پرتغالی های خصم هلند در قرن 17 نیز امروز در آن صف خانوادگی جا گرفته اند. این خانواده جهانی بالاخره بعد از جنگهای خونین طی قرون طولانی قادر گشته است که برادری را در صفوف خود جاری کند تا مشترکا به جنگ ملتهای نانجیب و غیر متمدن برود.

اشکال فقط آنجا پیش آمد که این بار فرماندار طرف مقابل کمی فرق می کرد. هم قدرتمند بود و هم در حیله گری – یا به عبارتی بهتر: در شناخت حیله گری – به مراتب ماهر تر از آن فرماندار ساده لوح فاسد پرتغالی. وقتی هلندی های معاصر با دبدبه و کبکبه ناتو وارد خانه همسایه شدند تا از آنجا شبانه خدعه نموده و وی را به قتل برسانند، او شب هنگام بیدار بود و پیشدستی کرد. او ضربه اول را وارد کرد.

و از آنجا به بعد هر چه هست همان تجارت نجیبانه است که در داستان نفت و گاز و تحریم ادامه دارد.

اگر کسی تصور می‌کند که وقایع امروز اوکراین وقایعی ویژه دوران ما هستند، به شدت در اشتباه است. این وقایع هر چقدر هم ویژه باشند، در امتداد تاریخ پرشکوه «خیانت، رشوه، قتل همراه با خدعه و رذالت» است که تمام حیات سرمایه داری را در برگرفته است. تفاوت در مجری اصلی آن بود و هست و در ابعاد و عمق آنکه امروز به مراتب فجیع تر است.

ضمنا، به یک نکته کوچک در توصیف مارکس هم باید توجه کرد. او در وصف این اعمال عبارتی را به کار می‌برد که نمی‌تواند بی دلیل باشد doux commerce با معنای لغوی تجارت نرم که به نظرم تجارت نجیبانه مناسبتر رسید. در ویکی پدیا این عبارت فقط به دو زبان انگلیسی و فرانسوی توضیح داده شده است. در زبان انگلیسی از آن به عنوان تجارت چمهوریخواهانه نیز نام برده شده است که ظاهراً در تمایز با تجارت پیشا جمهوریخواهی از نوع استعمار پرتغالی و اسپانیائی باید باشد. نکته این است که این تجارت نرم یا نجیبانه از ابداعات دوران روشنگری است. دورانی که بورژوازی پرچم سعادت همگانی را برافراشته بود. دوران باصطلاح انقلابیگری بورژوازی. مارکس تیز هوش با بکار گرفتن اصل عبارت، انتقاد را از هلند فراتر برد. او روشنگری را نیز بر میز محاکمه نشاند. این جالب است.

16 اردی‌بهشت 1401

6 مه 2022

Write comments...
or post as a guest
Loading comment... The comment will be refreshed after 00:00.

Be the first to comment.