قسمت ۱: دهه نود میلادی دهه عروج طبقه سرمایه دار، افول طبقه کارگر انقلابی و آغاز انحطاط در چپ انقلابی
قسمت ۲: گسست حزب کمونیست کارگری (حکک) از مبارزات طبقه کارگر و مارکسیسم
قسمت ۳: جنبش اصلاحات، تغییر بنیادی در رابطه دولت، طبقه حاکم و جامعه و ناتوانی مطلق حکک از درک این روند
قسمت ۴: گذار از سازماندهی و سازمانیابی طبقاتی به حزب جنبشهای متکی بر اصالت فرد، محو امر جمعی و سیاسی کردن امر خصوصی
قسمت ۵: نفی میراث بلشویکی سازمانیابی حزبی و انتقال به رهبری فردی، چگونه رهبری کاریسماتیک در حزب شکل گرفت
قسمت ۶: بازگشت به مارکسیسم انقلابی دوران آغازین، حاشیه ای شدن تاریج جنبش انقلابی کردستان و عروج حمید تقوایی به رهبری

گفتگوهای حاضر در سال ۱۳۹۰ (۲۰۱۱) صورت گرفته‌اند. موضوع مرکزی گفتگوها به انعکاس نخستین دهه پس از فروپاشی دیوار برلین و اردوگاه سوسیالیستی در چپ ایران با تمرکز بر تحولات درونی حزب کمونیست کارگری ایران اختصاص دارد. این دهه، دهه ای است که در ایران با دولت سازندگی رفسنجانی و سپس دولت اصلاحات خاتمی رقم خورده است. دهه ای است که بورژوازی ایران به قادر مطلق در حیات اجتماعی ایران تبدیل می شود و طبقه کارگر در پایان این دهه تقریباً تمام دستاوردهای پیشین خود را از دست می‌دهد. دهه ای که توازن قوای بین این دو طبقه متخاصم به شدت به زیان طبقه کارگر بهم می خورد. در همین دهه است که چپ انقلابی دهه پنجاه ایران نیز تماماً مضامین طبقاتی را با مضامین بورژوایی جایگزین کرده و از کمونیسم و سوسیالیسم تنها پوسته ای را حفط کرد. پوسته ای با محتوای لیبرالیسم در اشکال مختلف. این روندی بود که در اشاعه انحطاط درون چپ ایران و تبدیل آن به دنبالچه ارتجاعی ترین جریانات معاصر بورژوازی نقشی تعیین کننده ایفا نمود.

این روند تنها در یک حزب و سازمان واقع نشد. سیر فراگیری بود که متأثر از تحولات جهانی و به موازات تحولات مشابه در کشورهای دیگر، در ایران نیز در جریانات پرو شوروی به همان نسبت بازتاب داشت که در جریانات سنت مائوئیستی یا تروتسکیستی و یا سنت چریکی. اما از میان همه این جریانات، حزب کمونیست کارگری هم به اعتبار وزن تشکیلاتی و سیاسی اش و هم به اعتبار رادیکالیسمی که از یک سو ریشه در دوران انقلابی کومله و از سوی دیگر ریشه در بهره گیری وسیع تر اتحاد مبارزان کمونیست و سپس حزب کمونیست از ادبیات مارکسیستی داشت، آن جریانی بود که بیشترین و پایدارترین تأثیر را در انتقال انحطاط جهانی چپ به درون چپ انقلابی ایران و زدودن تعهد طبقاتی پیشین به طبقات محروم جامعه و جایگزین کردن این تعلقات با مؤلفه های سیاست ورزی بورژوایی فردگرایانه بر جا گذاشت. رادیکالیسم این حزب امکانی را برای آن فراهم می کرد که در اختیار جریاناتی از قبیل سازمان راه کارگر یا فدائیان اکثریت نداشت. به مثابه رادیکالترین جریان چپ انقلابی، این حزب پیشاهنگ رادیکال انحطاط این چپ انقلابی و تبدیل آن به چپ ارتجاعی و بخشا آشکارا سوسیال امپریالیستی نیز بود.

روشن است که اگر این گفتگوها امروز صورت می گرفتند چه بسا بسیاری از نکات به گونه ای دیگر طرح می شدند. با این حال گستره موضوعات مطروحه و تجارب سنگینی که در گفتگوها بازتاب یافته اند امروز نیز می‌توانند در پیشگیری از انحرافات احتمالی مؤثر واقع شوند و در واقع نیز همین امر دلیل انتشار مجدد گفتگوها پس از چند سال است. لازم است که نسل جوان کمونیست در ایران تصویر دقیق تری از تحولات آن دوران و چگونگی روند انحطاط چپ انقلابی به چپ ارتجاعی پرو امپریالیستی امروز در دست داشته باشد و گفتگوی حاضر به زعم من می‌تواند در این شناخت نقش ایفا کند.

گفتگوها توسط عباس فرد صورت گرفته‌اند که در آن زمان هنوز در میان جمع ما فعالیت می کرد و از این بابت باید از او تشکر کرد.

بهمن شفیق

۱ مهر ۱۴۰۴

۲۳ سپتامبر ۲۰۲۵